سیل مکانیکی تشتکی

ساختار و اجزای سیل تشتکی

سیل تشتکی از نظر ساختار جزو ساده‌ترین و در عین حال کارآمدترین طراحی‌های آب‌بندی محسوب می‌شود. این سیل معمولاً از نوع “آکاردئونی” است اما تفاوت اصلی آن در “سیت” (Seat) یا قسمت ثابت آن است. اجزای اصلی عبارتند از:

• قسمت ثابت (Cup Seat): یک حلقه سرامیکی (سفید رنگ) که به جای اورینگ معمولی، درون یک لایه لاستیکی ضخیم و کاسه‌ای شکل (تشتک) قرار گرفته است. وظیفه این لاستیک، ثابت نگه داشتن سیل در بدنه پمپ با اصطکاک و جلوگیری از چرخش آن است.
• قسمت دوار (Rotating Part): شامل یک حلقه کربنی (سیاه)، فنر و یک لایه لاستیکی (Bellows) است که روی شفت قرار گرفته و همراه با آن می‌چرخد.
• فنر (Spring): معمولاً یک فنر تک (Single Spring) است که وظیفه ایجاد فشار لازم برای چسباندن دو سطح کربن و سرامیک به یکدیگر را دارد.

چرا سیل تشتکی محبوب است؟ (مزایا)

دلیل استفاده گسترده از این سیل در پمپ‌های کوچک و متوسط عبارت است از:

• نصب بسیار آسان: به دلیل طراحی “تشتکی” بخش ثابت، جای‌گذاری آن در محفظه پمپ نیاز به ابزار پیچیده‌ای ندارد و با یک فشار ملایم دست در جای خود فیکس می‌شود.
• انعطاف‌پذیری بالا: لایه لاستیکی ضخیم تشتک می‌تواند ناهراستایی‌های جزئی شفت یا ناهمواری‌های محل نشیمنگاه را تحمل کرده و همچنان آب‌بندی را حفظ کند.
• قیمت اقتصادی: این سیل‌ها فرآیند تولید ساده‌تری دارند و قیمت سیل تشتکی برای مصرف‌کننده نهایی بسیار به‌صرفه و ارزان است.
• مقاومت در برابر لرزش: لاستیک به کار رفته در تشتک، ارتعاشات پمپ را جذب کرده و مانع از شکستن سطوح حساس سرامیکی می‌شود.

کاربردهای اصلی سیل تشتکی

اگر تعمیرکار پمپ باشید یا پمپ خانگی داشته باشید، احتمالاً بارها با این سیل برخورد کرده‌اید. اصلی‌ترین کاربردهای آن عبارتند از:

• پمپ‌های محیطی (Peripheral Pumps): معروف‌ترین کاربرد! مانند پمپ‌های سری Pentax PM45 یا PM80 و تمام مشابهات چینی آن‌ها (لئو، استریم و…).
• پمپ‌های جتی کوچک: در برخی سیستم‌های آبرسانی ویلایی و خانگی (نیم اسب).
• پمپ‌های آب کولر صنعتی: مدل‌های صنعتی و بزرگتر پمپ‌های کولری (موتوژن و الکتروژن).
• تجهیزات استخری: برخی از پمپ‌های تصفیه استخر کوچک و جکوزی‌ها.

راهنمای سایز زدن و خرید سیل تشتکی

بسیاری از مشتریان هنگام خرید سیل تشتکی دچار اشتباه می‌شوند. برای خرید مدل صحیح، باید دو عدد را بدانید:

1. قطر شفت (d): رایج‌ترین سایزها برای این نوع سیل، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ میلی‌متر هستند. (سایز ۱۲ برای پمپ‌های PM45 بسیار رایج است).
2. قطر بیرونی تشتک (D): قطر بیرونی قسمت لاستیکی ثابت را اندازه بگیرید تا مطمئن شوید در حفره بدنه پمپ جا می‌شود.

نکته مهم: جنس لاستیک معمولاً NBR است که برای آب سرد عالی است. اگر آب داغ دارید، حتماً مدل‌های خاص با لاستیک وایتون (Viton) را درخواست کنید.

نکات مهم در نصب و تعویض سیل تشتکی

هرچند نصب آن ساده به نظر می‌رسد، اما رعایت دو نکته زیر طول عمر آن را تضمین می‌کند:

• تمیز بودن محل قرارگیری تشتک: قبل از جا زدن بخش ثابت، محل نشیمنگاه (Housing) روی بدنه پمپ را کاملاً از رسوبات، گچ و زنگ‌زدگی تمیز کنید. وجود حتی یک ذره شن زیر تشتک لاستیکی باعث کج قرار گرفتن سیل و نشتی فوری می‌شود.
• استفاده از روان‌کننده مناسب: برای جا زدن لاستیک روی شفت و جا انداختن تشتک، فقط از آب و صابون استفاده کنید. روغن‌های پایه نفتی و گریس باعث باد کردن، نرم شدن بیش از حد و دفرمه شدن لاستیک تشتک می‌شوند.

پرسش و پاسخ‌های متداول (FAQ)

1. آیا سیل تشتکی فقط یک سایز دارد؟

خیر؛ هرچند شکل ظاهری آن‌ها شبیه هم است، اما بر اساس قطر شفت (مثلاً ۱۲، ۱۳، ۱۴ یا ۱۵ میلی‌متر) دسته‌بندی می‌شوند. حتماً قبل از خرید با کولیس اندازه بگیرید.

2. جنس سطوح در سیل تشتکی از چیست؟

رایج‌ترین و اقتصادی‌ترین ترکیب، کربن در مقابل سرامیک با اورینگ‌های NBR است. اما برای کاربردهای خاص (مثل آب دارای املاح زیاد)، مدل‌های سیلیکون/سیلیکون نیز تولید می‌شود.

3. آیا سیل تشتکی همان سیل کف‌گرد است؟

خیر، این‌ها متفاوت هستند. سیل تشتکی (Cup Seal) اشاره به نوع نشیمنگاه لاستیکی دارد، در حالی که سیل کف‌گرد مکانیزم متفاوتی دارد. نام بازاری “تشتکی” به خاطر شکل کاسه‌ای لاستیک ثابت است.

4. بهترین برند سیل تشتکی چیست؟

برندهای معتبر چینی (High Quality) و برندهای اروپایی مثل بورگمن (Burgmann) مدل‌های مشابه با کیفیت بالا تولید می‌کنند. مهم‌تر از برند، تطابق سایز و جنس ذغال آن است.