سیل مکانیکی تشتکی

ساختار و اجزای سیل تشتکی

سیل تشتکی از نظر ساختار جزو ساده‌ترین و در عین حال کارآمدترین طرح‌های آب‌بندی است و همان اجزای پایهٔ سیل مکانیکی را دارد. قسمت دوار آن معمولاً از نوع «آکاردئونی» یا بلوز لاستیکی (Rubber Bellows) با یک فنر است. اما چیزی که اسم «تشتکی» را به آن داده، «سیت» (Seat) یا قسمت ثابت آن است. اجزای اصلی این‌ها هستند:

• قسمت ثابت (کفی کاسه‌ای یا Rubber Cup Seat): یک حلقهٔ سرامیکی (سفیدرنگ) که به‌جای اورینگ معمولی، درون یک لایهٔ لاستیکی ضخیم و کاسه‌ای‌شکل (تشتک) نشسته است. این لاستیک سیل را با اصطکاک در بدنهٔ پمپ ثابت نگه می‌دارد و جلوی چرخیدن آن را می‌گیرد.
• قسمت دوار (Rotating Part): شامل یک حلقهٔ کربنی (سیاه)، فنر و یک لایهٔ لاستیکی (Bellows) است که روی شفت قرار می‌گیرد و همراه آن می‌چرخد.
• فنر (Spring): معمولاً یک فنر تک (Single Spring) است که فشار لازم برای چسباندن دو سطح کربن و سرامیک به یکدیگر را ایجاد می‌کند.

چرا به آن «تشتکی» می‌گویند؟ نوع نصب کفی، نه مدل سیل

«تشتکی» اسم یک مدل یا برند نیست. این نام بازاری فقط می‌گوید کفی سیل چطور در بدنهٔ پمپ نصب شده است. کفی به‌جای اینکه با یک اورینگ در جایش بنشیند، داخل یک کاسهٔ لاستیکی قرار می‌گیرد و کاسه همراه با کفی در جای خود فشرده می‌شود.

سازندگان بزرگ سیل هم همین گزینه را در کاتالوگ‌هایشان دارند. مثلاً در دیتاشیت سیل‌های بلوز لاستیکی EagleBurgmann، کفی یا با اورینگ نصب می‌شود یا با «cup rubber». در دستورالعمل نصب John Crane Type 21 هم کفی یا شیار اورینگ دارد یا «rubber cup seat» است. این مثال‌ها فقط برای روشن شدن اصطلاح آمده‌اند. پس سیل تشتکی در واقع یک سیل بلوز لاستیکی تک‌فنر است که کفی آن کاسه‌ای نصب می‌شود، و همین نوع نصب ممکن است روی سیل‌هایی با نام‌ها و برندهای مختلف بیاید. در همین فروشگاه، مکانیکال سیل لوارایی 301 هم از همین خانوادهٔ بلوز لاستیکی تک‌فنر است.

یک نکتهٔ مهم دربارهٔ اصطلاح انگلیسی: «Cup Seal» در انگلیسی معمولاً به کاسه‌نمدهای لبه‌دار جک و سیلندر هیدرولیکی گفته می‌شود و نام سیل تشتکی نیست. اگر در کاتالوگ‌های خارجی دنبال این قطعه هستید، عبارت‌های «rubber cup seat» یا «cup-mounted seat» را جست‌وجو کنید.

اجزا و جنس‌ها در یک نگاه

ترکیب رایج و اقتصادی، کربن روی سرامیک با لاستیک NBR است؛ همان ترکیبی که در مکانیکال سیل سرامیکی هم می‌بینید. برای آب سخت یا دارای ذرات، سطح‌های سیلیکون کارباید دوام بیشتری دارند و مقایسهٔ کامل جنس‌ها در راهنمای انتخاب متریال فیس آمده است. تشتک لاستیکی هم کفی را محکم در جایش نگه می‌دارد و هم مثل یک ضربه‌گیر، لرزش پمپ را از سطح سرامیکی دور می‌کند.

فرق کفی تشتکی با کفی اورینگی

در سیل‌های مکانیکی، کفی معمولاً به یکی از این دو روش در بدنهٔ پمپ می‌نشیند:

• کفی اورینگی: دور کفی یک شیار دارد و یک اورینگ داخل این شیار، آب‌بندی بین کفی و بدنه را انجام می‌دهد.
• کفی تشتکی (کاسه‌ای): کفی شیار اورینگ ندارد و کل آن داخل یک کاسهٔ لاستیکی می‌نشیند. کاسه هم آب‌بندی را انجام می‌دهد و هم کفی را در جایش هم‌محور نگه می‌دارد.

در بعضی طرح‌ها بخش دوار هر دو یکی است و فرق فقط در کفی و جای آن در بدنهٔ پمپ است. با این حال کفی تشتکی و کفی اورینگی همیشه جای هم نمی‌نشینند. اگر سیل قدیمی پمپ شما کفی تشتکی دارد، سیل نو را هم با همان نوع کفی و همان قطر بیرونی انتخاب کنید.

چرا سیل تشتکی محبوب است؟ (مزایا)

دلیل استفادهٔ گسترده از این سیل در پمپ‌های کوچک و متوسط این‌هاست:

• نصب بسیار آسان: به خاطر طرح «تشتکی» بخش ثابت، جا زدن آن در محفظهٔ پمپ ابزار پیچیده‌ای نمی‌خواهد و با یک فشار ملایم و یکنواخت دست در جای خود می‌نشیند.
• انعطاف‌پذیری بالا: لایهٔ لاستیکی ضخیم تشتک می‌تواند ناهمراستایی‌های جزئی شفت یا ناهمواری‌های کوچک محل نشیمنگاه را تحمل کند و همچنان آب‌بندی را حفظ کند.
• قیمت اقتصادی: این سیل‌ها فرایند تولید ساده‌تری دارند و قیمت سیل تشتکی برای مصرف‌کنندهٔ نهایی معمولاً مناسب است.
• مقاومت در برابر لرزش: لاستیک به کار رفته در تشتک، ارتعاشات پمپ را جذب می‌کند و مانع شکستن سطوح حساس سرامیکی می‌شود.

کاربردهای اصلی سیل تشتکی

اگر تعمیرکار پمپ باشید یا پمپ خانگی داشته باشید، احتمالاً بارها با این سیل برخورد کرده‌اید. اصلی‌ترین کاربردهای آن این‌هاست:

• پمپ‌های محیطی (Peripheral Pumps): معروف‌ترین کاربرد. بسیاری از پمپ‌های محیطی کوچک خانگی سیل بلوز لاستیکی با کفی کوچک دارند و سیل تشتکی در این گروه رایج است.
• پمپ‌های جتی کوچک: در برخی سیستم‌های آبرسانی ویلایی و خانگی.
• پمپ‌های آب کولرهای صنعتی: پمپ آب کولرهای صنعتی و بزرگ، که پمپ گریز از مرکز با شفت و سیل مکانیکی دارند.
• تجهیزات استخری: برخی از پمپ‌های تصفیهٔ استخر کوچک و جکوزی‌ها.

ملاک انتخاب سیل، اسم یا برند پمپ نیست. قطر شفت، نوع و قطر بیرونی کفی و ارتفاع سیل تعیین می‌کنند که یک سیل تشتکی روی پمپ شما می‌نشیند یا نه. سیل تشتکی برای آب تمیز و شرایط کاری معمول این پمپ‌ها ساخته شده است. برای آب داغ، فشار بالا یا سیال شیمیایی، جنس لاستیک و سطوح باید متناسب با همان شرایط انتخاب شود و برای فشاری بیشتر از حد معمول پمپ‌های خانگی، سیل مکانیکی فشار قوی گزینهٔ مناسب‌تری است. اگر سیل پمپ خانگی شما کفی تشتکی ندارد، انواع دیگر را در صفحهٔ سیل پمپ آب ببینید.

راهنمای سایز زدن و خرید سیل تشتکی

بسیاری از مشتریان هنگام خرید سیل تشتکی دچار اشتباه می‌شوند، چون سیل‌های تشتکی ظاهر بسیار شبیهی دارند. این سیل‌ها بیشتر در سایزهای کوچک پمپ‌های آب خانگی ساخته می‌شوند، اما اندازهٔ هر پمپ با دیگری فرق دارد. برای خرید مدل صحیح، باید این اندازه‌ها را بدانید:

• قطر شفت (d): قطر شفت پمپ یا قطر داخلی بلوز لاستیکی سیل قدیمی.
• قطر بیرونی تشتک (D): قطر بیرونی قسمت لاستیکی ثابت را اندازه بگیرید تا مطمئن شوید در حفرهٔ بدنهٔ پمپ جا می‌شود. برخی فروشندگان سیل تشتکی را با همین قطر بیرونی کاسه (قطر دهانه) معرفی می‌کنند، نه با قطر شفت. پس هنگام مقایسه ببینید عدد اعلام‌شده مربوط به کدام قطر است.
• ارتفاع (L): ارتفاع بخش دوار و ارتفاع کفی همراه با تشتک.

نکتهٔ مهم: جنس لاستیک معمولاً NBR است که برای آب سرد عالی است. اگر آب داغ دارید، مدل‌های خاص با لاستیک EPDM یا وایتون (Viton) را درخواست کنید. برای آب داغ تمیز، EPDM انتخاب رایج‌تری است و وایتون بیشتر وقتی لازم می‌شود که آب داغ با روغن یا مواد شیمیایی همراه باشد.

سایز سیل تشتکی را چطور اندازه بگیریم؟

1. سیل قدیمی را تمیز کنید: رسوب، گچ و زنگ را پاک کنید تا عددها دقیق باشند.
2. قطرها را با کولیس بگیرید: قطر شفت را بگیرید و کفی را همراه تشتک لاستیکی‌اش اندازه بگیرید، نه فقط رینگ سرامیکی را.
3. ارتفاع و نوع کفی را یادداشت کنید: ببینید کفی داخل کاسهٔ لاستیکی است یا با اورینگ در بدنه نشسته است.

اگر اندازه‌گیری برایتان سخت است، از سیل قدیمی کنار یک کولیس یا خط‌کش عکس بگیرید و برای ما بفرستید. کد پلاک پمپ هم کمک می‌کند. با این اطلاعات، سیل تشتکی درست را با هم پیدا می‌کنیم.

نکات مهم در نصب و تعویض سیل تشتکی

هرچند نصب آن ساده به نظر می‌رسد، رعایت نکته‌های زیر عمر سیل را بیشتر می‌کند. مراحل کامل در راهنمای نصب مکانیکال سیل آمده است.

• تمیز بودن محل قرارگیری تشتک: قبل از جا زدن بخش ثابت، محل نشیمنگاه (Housing) روی بدنهٔ پمپ را کاملاً از رسوبات، گچ و زنگ‌زدگی تمیز کنید. وجود حتی یک ذره شن زیر تشتک لاستیکی باعث کج قرار گرفتن سیل و نشتی فوری می‌شود.
• استفاده از روان‌کنندهٔ مناسب: برای جا زدن لاستیک روی شفت و جا انداختن تشتک، فقط از آب و صابون استفاده کنید. روغن و گریس پایه‌نفتی لاستیک را لغزنده می‌کنند، پس بلوز روی شفت سُر می‌خورد و تشتک در جایش محکم نمی‌ماند. لاستیک EPDM هم با آن‌ها باد می‌کند و دفرمه می‌شود.
• جا زدن صاف و یکنواخت: تشتک را با فشار یکنواخت دست یا یک بوش صاف و تمیز جا بزنید تا کج ننشیند. سطح براق سرامیک باید رو به بخش دوار باشد و نباید با انگشت لمس شود.
• پر کردن پمپ پیش از روشن کردن: پمپ را کامل از آب پر و هواگیری کنید. حتی چند ثانیه خشک‌کار هم سطح‌ها را داغ می‌کند و ممکن است سرامیک را ترک بدهد.

علائم خرابی و زمان تعویض

• چکه یا نشتی از اطراف شفت یا زیر موتور: واضح‌ترین نشانهٔ خرابی سیل است. البته هر چکه‌ای از سیل نیست؛ علت نشتی پمپ آب را هم بررسی کنید.
• صدای جیرجیر یا سوت از محل سیل: معمولاً از خشک‌کار یا سایش سطح‌ها خبر می‌دهد.
• داغ شدن بدنه در محل سیل: نشانهٔ اصطکاک زیاد است.
• ترک سرامیک یا سفت شدن تشتک: وقتی پمپ را باز می‌کنید، لب‌پریدگی یا ترک کفی و ترک‌خوردگی لاستیک دیده می‌شود.

اگر یکی از این نشانه‌ها را دیدید، پمپ را خاموش کنید تا آب به بلبرینگ و سیم‌پیچ موتور نرسد. هر بار هم که پمپ برای تعمیر باز می‌شود، تعویض سیل تشتکی کار عاقلانه‌ای است، چون هزینهٔ کمی دارد و از باز کردن دوبارهٔ پمپ جلوگیری می‌کند. نشانه‌های کلی‌تر را در ۵ نشانهٔ رایج خرابی سیل مکانیکی ببینید.

پرسش و پاسخ‌های متداول (FAQ)

این پرسش‌ها مخصوص سیل تشتکی‌اند. پرسش‌های عمومی را در پرسش‌های متداول سیل مکانیکی ببینید.

خرید سیل تشتکی با قیمت مناسب از آبگون سیل

پمپ محیطی شما نشتی دارد؟ نگران نباشید. آبگون سیل در فروشگاه تخصصی مکانیکال سیل، سیل تشتکی را در کنار انواع سیل پمپ برای پمپ‌های آب خانگی، پمپ‌های محیطی و پمپ‌های کولر صنعتی عرضه می‌کند. سیل‌های ما اورجینال با ضمانت اصالت هستند و با قیمت مناسب عرضه می‌شوند. اگر سایز را نمی‌دانید، عکس سیل قدیمی کنار خط‌کش یا کد پلاک پمپ را بفرستید تا سیل درست را با هم پیدا کنیم. برای مشاورهٔ انتخاب سایز و خرید هر نوع سیل مکانیکی، همین حالا با ما تماس بگیرید.

برای استعلام قیمت تماس بگیرید.